Op de grens van alfa en bèta

Loes' opening

HOVO Limburg

WILPF

e-mail

Home

Werkbezoek Indonesia

Loes Pihlajamaa bezocht in Indonesië verschillende NME-organisaties, waaronder PPLH.

O

p uitnodiging van collegae in Indonesië nam ik deel aan een workshop in Surabaya over 'EE in High Schools', (EE = Environmental Education = NME = Natuur- en Milieu-Educatie) met het doel een Indonesische sectie van de 'Caretakers of the Environment International' (CEI) op te richten.

CEI is een internationaal netwerk van middelbare scholen, dat jaarlijks een conferentie voor docenten en scholieren organiseert over een NME-thema (steeds in een ander land, in 1996 bij ons in Kerkrade). In sommige landen fungeert het netwerk tevens als een actieve organisatie, die ook nationale of regionale bijeenkomsten organiseert. Indonesiërs waren al een aantal jaren van de partij op die conferenties, maar tot nu toe was er geen georganiseerd netwerk in hun land.

De conferentie werd bijgewoond door meer dan vijftig docenten uit diverse streken van het land, voor een deel mensen die al actief waren met NME binnen hun school, maar ook collega's die nog nauwelijks wisten wat NME  inhoudt. Verder waren er deelnemers uit Zweden, Canada, India en Nederland, die projecten in hun land presenteerden.

Voorafgaand aan de eigenlijke conferentie werden de buitenlandse bezoekers naar scholen gebracht waar NME-projecten al een vast onderdeel uitmaken van het schoolprogramma of buiten de lestijden door enthousiaste clubs worden uitgevoerd. Dit gaf ons ook een aardig kijkje op het onderwijs in Indonesië: klassen van minstens veertig leerlingen (soms 54!), hoofdzakelijk zelfgemaakt en eenvoudig lesmateriaal, voor ons gevoel ontzettend brave, maar ook heel vrolijke leerlingen… (maar er zijn ook rijke scholen met hoogstens twintig leerlingen per klas en een groot aantal computers…)

Na de presentaties van de 'ervaringsdeskundigen' uit binnen- en buitenland zetten de Indonesische docenten zich aan het opstellen van een prioriteitenlijst en het maken van verdere afspraken voor hun regionale Caretakers-netwerken, waarna de officiële oprichting van 'Caretakers Indonesië' de conferentie afsloot. In het bestuur zitten, naast 'Highschool'-docenten ook enkele universitaire docenten, die een belangrijke ondersteuning kunnen geven aan de scholen. Zij hadden ook een groot aandeel in het organiseren van de conferentie - en die zat goed in elkaar.

NME in Indonesië

Natuur en milieu in Indonesië staan onder grote druk: de vernietiging van het regenwoud is ook hier bekend, maar dat daardoor steeds vaker overstromingen in de lager gelegen gebieden optreden, daar hoor je minder over. De mangrove langs de kusten is grotendeels vernietigd, waardoor de oevers vaak worden weggeslagen met alle gevolgen van dien. Vissers werken nog al eens met dynamiet om gemakkelijk grote aantallen dode vissen - en verdoofde levende voor de aquariumhandel - uit het water te kunnen scheppen, maar de koraalriffen worden onherstelbaar vernield.

In de land- en tuinbouw worden zoveel pesticiden gebruikt dat er boven de sawa's geen vogel meer te zien is en de groenten niet geëxporteerd kunnen worden wegens de grote hoeveelheden gif die erop worden aangetroffen. De bevolkingsgroei in nog steeds enorm, en de pogingen om de druk op het overbevolkte Java + Madura wat te verlichten geeft, zoals we recent hebben kunnen zien, grote spanningen op de andere eilanden.
Sombere beelden dus.

Daartegenover staat dat ik in de vier steden, die ik bezocht (Surabaya, Makassar, Bandung en Bogor) steeds jonge biologen aantrof, die hun eigen onafhankelijke bureautjes hebben opgericht, waarmee ze NME-projecten voor de scholen ontwikkelen, om de jeugd liefde en respect voor de natuur - eerste voorwaarde voor natuurbescherming - bij te brengen. Deze mensen werken met groot enthousiasme, tegen een hongerloontje, en worden gesteund door grote aantallen vrijwilligers, meestal studenten.
Ze nemen de groepen scholieren mee de natuur in en proberen de algemene angst voor en afkeer van het woud te doorbreken. Zolang de natuur gezien wordt als gevaarlijk en vijandig, is er geen enkele hoop om natuurbehoud geaccepteerd te krijgen, zo is de redenering. De 'bevrijding' door het opstappen van Soeharto, wordt door hen gezien als een geweldige vooruitgang: eindelijk mag je zeggen en schrijven wat je wilt, mag je je eigen NGO (Non-Gouvernementele Organisatie) oprichten en vechten voor de natuur.

De andere kant van de medaille is dat boeren zich nu ook vrij voelen en die vrijheid gebruiken om stukken bos om te kappen, die eigenlijk tot beschermde reservaten behoren.

PPLH (Pusat Pendidikan Lingkunan Hidup) oftewel 'milieu-educatiecentrum' is een centrum op Oost-Java, niet ver van Surabaya, waar de bakermat van de NME van Indonesië ligt. Het is enigszins te vergelijken met 'De Kleine Aarde' in Boxtel: een plaats waar groepen kunnen komen om te leren, waar voorbeeldtuinen worden gerund, waar de gebouwen zo ecologisch mogelijk zijn opgezet en waar het voedsel hoofdzakelijk uit eigen tuin komt. Dit centrum ligt aan de rand van een stuk oerwoud op de helling van een uitgedoofde vulkaan.

Inmiddels zijn er ook PPLH-centra in de steden Surabaya, Denpasar (Bali) en Makassar (Sulavesi), die zich vooral met projecten voor scholen bezig houden. Twee uur rijden van Makassar is het nieuwste centrum in Puntondo in aanbouw. Wij logeerden hier in een eenvoudig vissershuisje. Het centrum zelf wordt geheel gebouwd met natuurlijke materialen, hardhoutsoorten die niet door de termieten worden aangevreten, plus bamboe, en is ontworpen naar het voorbeeld van de plaatselijke traditionele huisjes op palen. In oktober wordt het officieel geopend.

Een klein aards paradijs, met wuivende klapperbomen en een koraalrif voor de deur. Ook al is het centrum nog lang niet klaar, het functioneert al wel; er vinden al regelmatig projecten plaats met schoolklassen en andere groepen, die hier vooral leren over het leven in en aan zee. Op vrij grote schaal is er door schoolkinderen nieuw mangrove aangeplant (was grotendeels vernietigd, vooral voor gebruik als brandhout). Vissers hebben hier sinds twee jaar een regelmatig inkomen door in het ondiepe water van de baai aan lange touwen zeewier te kweken, dat ze elke vier weken kunnen oogsten, en dat verkocht wordt aan de cosmetische industrie (die gebruikt de agar-achtige substanties eruit om crèmes e.d. gelatineus te maken).

Naast de vele gesprekken met deze bevlogen jonge mensen, waar je zelf ook weer helemaal enthousiast van wordt, de ervaring dat de mensen in dit land zo ongelofelijk opgewekt en vriendelijk zijn, dat je er alleen maar vrolijk lijkt te kunnen zijn, was natuurlijk het kennis maken met de tropische natuur een geweldige ervaring. Een wandeling door het tropisch regenwoud, zwemmen boven een koraalrif, de prachtige terrasvormige sawa's tegen de berghellingen, de ongelofelijke veelvormigheid van de groene natuur - kortom een onvergetelijke reis.